17-11-2012
Chiến tranh tại Việt Nam, từ 1955
đến 1975, được gọi là “Vietnam War” qua cách nhìn của những nhà làm chính sách
Hoa Kỳ vì nó diễn ra trên mảnh đất mang tên Việt Nam. Trong nhãn quan của lãnh
đạo Hà Nội, đó là “American War” vì do người Mỹ gây nên.
Mới đây, có tác phẩm mang tên
Hanoi’s War của Tiến sĩ Nguyễn Thị Liên-Hằng [Nxb Đại học North Carolina, 2012,
444 trang] là một cách nhìn khác về cuộc chiến. Như tên gọi của sách, “Cuộc chiến
của Hà Nội”, đó là chiến tranh do Hà Nội chủ động, từ khởi xướng vào những năm
cuối thập niên 1950 cho đến lúc thành công vào tháng 4-1975.
Hanoi’s War đưa ra tầm nhìn từ
Washington, Hà Nội, Moscow và Bắc Kinh và có tiểu tựa: An International History
of the War for Peace in Vietnam, vì thế sách còn là ghi nhận lịch sử quốc tế về
cuộc chiến cho hoà bình ở Việt Nam trong bối cảnh của Chiến tranh Lạnh, của
xung đột Trung-Xô.
Theo tác giả, chiến tranh ở Việt
Nam trong 20 năm không chỉ có Hoa Kỳ, Liên bang Xô-Viết, Trung Quốc là những đại
cường quốc và Bắc Việt, tức Việt Nam Dân chủ Cộng hoà là những quốc gia với can
hệ chính, mà cuộc chiến còn có cả hai phiá miền Nam là Việt Nam Cộng hoà và Mặt
trận Giải phóng miền Nam vì lãnh đạo của họ cũng là những nhân tố trong các nỗ
lực chuyển hướng chiến tranh hay tìm kiếm hoà bình.
Trong ba thành phần người Việt, dù
sự can dự của Việt Nam Cộng hoà và Mặt trận Giải phóng miền Nam có những lúc làm
cục diện chiến tranh hay diễn tiến hoà đàm thay đổi, nhưng Hà Nội vẫn đóng vai
chủ động trong các công tác tiến hành chiến tranh hoặc đến bàn hội nghị.
Nhân vật chính trong Hanoi’s War
không phải là Chủ tịch Hồ Chí Minh, người lãnh đạo miền Bắc trong nhiều thập niên,
từ thời chống Pháp, qua cuộc chiến tranh chống Mỹ cho đến lúc ông từ trần ngày
2-9-1969. Cũng không phải là Đại tướng Võ Nguyên Giáp, anh hùng Điện Biên và là
một thân tín của Hồ Chí Minh. Dù trên diễn đàn quốc tế, hai nhân vật trên đã được
rất nhiều nhà nghiên cứu chính trị và các nhà sử học viết đến nhiều nhất.
Hanoi’s War đưa ra hai nhân vật
chính là Lê Duẩn và Lê Đức Thọ. Quan trọng hơn cả là Lê Duẩn.
Mở đầu tác giả ghi lại hình ảnh Lê
Duẩn và Lê Đức Thọ chia tay nhau bên giòng sông Ông Đốc ở Cà Mau vào một ngày đầu
năm 1955. Đó là thời gian thi hành Hiệp định Geneve 1954 tạm chia đôi nước Việt
ở vĩ tuyến 17, cho phép tự do di dân giữa hai miền trong vòng 300 ngày. Lê Duẩn
ở lại miền Nam, Lê Đức Thọ xuống tàu tập kết ra Bắc để rồi trong suốt chiều dài
cuộc chiến hai nhân vật này đã trở thành trọng điểm của sách.
Vài năm ở miền Nam, Lê Duẩn lập
ra Trung ương Cục miền Nam và đưa người của mình như Phạm Hùng, Võ Văn Kiệt vào
nắm giữ những vai trò then chốt để điều hành cuộc chiến tại miền Nam trong tương
lai.
Trở lại miền bắc, cùng với Lê Đức
Thọ, ngay từ năm 1958 Lê Duẩn đã chủ trương phải thống nhất miền Nam bằng bạo lực.
Nghị quyết 15 của Đảng Lao động Việt Nam, danh xưng của Đảng Cộng sản Việt Nam
thời bấy giờ, phản ánh chủ trương này.
Lê Duẩn và Lê Đức Thọ chọn con đường
Mác-Lê để tiến hành chiến tranh giành độc lập và nhất quyết không hoà hoãn, không
chủ trương sống chung hoà bình. Những ai trong nội bộ đảng không theo đường lối
này đều bị loại trừ khỏi vai trò quyền lực.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Liên-Hằng với ông Hoàng Minh Chính. Hình trong sách Hanoi’s War |
Tác giả nêu dẫn chứng vụ án xét lại
chống đảng với Hoàng Minh Chính từ năm 1963 và nhiều người bị tù trong cuộc
thanh trừng lớn nhất trong nội bộ đảng vào năm 1967. Để tiến hành chiến tranh,
sau Đại hội Đảng kỳ 3, từ năm 1960 lãnh đạo đã biến miền Bắc thành một xã hội công
an trị với hàng vạn người bị bắt vì “nguy hiểm đến an ninh, trật tự xã hội”. Vụ
án “Nhạc vàng” năm 1971 là một thí dụ khác. Chính quyền Hà Nội cho rằng đang có
âm mưu “diễn biến hoà bình” do Mỹ chủ trương để gây chia rẽ nội bộ đảng về chính
sách chống Mỹ cứu nước.
Dựa vào nguồn tài liệu phong phú
từ nhiều nơi, đặc biệt là những văn khố ở Việt Nam mở ra cho giới nghiên cứu gần
đây, tuy nhiên kho lưu trữ của đảng và Bộ chính trị vẫn còn đóng kín, và những
tiếp xúc, phỏng vấn của tác giả với người Việt liên quan, cùng nguồn tài liệu
Việt ngữ tác giả có khả năng tiếp cận, Hanoi’s War đưa ra hình ảnh rất rõ là Lê
Duẩn kiên quyết chủ trương “Tổng tấn công, Tổng khởi nghĩa” để chiếm miền Nam.
Giải pháp trung lập miền Nam cũng
không được chấp nhận. Chiến tranh du kích để bảo toàn lực lượng của Tướng Võ
Nguyên Giáp không được tán thành. Hồ Chí Minh là Chủ tịch, Lê Duẩn tuy là Bí thư
thứ Nhất của đảng nhưng đã qua mặt và nắm trọn quyền hành.
Dù tổng tấn công nhiều lần thất bại
trong các năm 1964, Mậu Thân 1968 hay Xuân-Hè 1972 nhưng Lê Duẩn không từ bỏ chủ
trương tiến hành chiến tranh toàn diện.
Tác giả ghi nhận những sự kiện và
phân tích các quyết định dẫn đến chiến tranh qua các cuộc tổng tấn công vào miền
Nam, về chính sách “Vừa đàm vừa đánh” đưa đến bản Hiệp định Ba Lê vãn hồi hoà bình
cho Việt Nam – một hiệp ước không đòi hỏi bộ đội cộng sản miền Bắc rút về mà Tổng
thống Nguyễn Văn Thiệu đã cực lực phản đối.
Bản hiệp định được ký kết ngày
27-1-1973 sau 5 năm thương thảo với Lê Đức Thọ, nhà ngoại giao có chủ trương phải
kiên trì vì tin rằng người Mỹ sẽ phải bỏ cuộc. Đúng là người Mỹ cuối cùng đã nhượng
bộ Hà Nội để bộ đội miền Bắc tiếp tục ở lại miền Nam. Bản hiệp định chỉ là cách
để cho người Mỹ rút lui, hay phủi tay, trong danh dự.
Chính quyền Sài Gòn sụp đổ ngày
30-4-1975 trước sức tấn công bằng vũ lực của bộ đội cộng sản miền Bắc, như Lê
Duẩn đã chủ trương trong suốt chiều dài cuộc chiến và cuối cùng đã đi đến thành
công.
Hanoi’s War còn là một cái nhìn
khác hơn với những gì giới lãnh đạo Việt Nam thường đưa ra trước đây về sự nhất
trí trong những quyết định đi đến chiến tranh. Sách vẽ lên chân dung Lê Duẩn như
là một lãnh đạo Việt Nam với hai mươi năm kiên quyết chủ trương chiến tranh “Tổng
tấn công, Tổng khởi nghĩa”. Nhưng không phải vì thế mà cơ hội cho hoà bình, phát
triển và chờ ngày thống nhất của hai miền Việt Nam đã không được đưa ra.
Những cơ hội như thế đã được xướng
lên và đã có những nhân vật trong giới lãnh đạo Hà Nội ủng hộ, nhưng bị Lê Duẩn
không những gạt đi mà còn bỏ tù những ai muốn theo chính sách “Bắc trước, Nam
sau” – xây dựng xã hội chủ nghĩa miền Bắc trước, chuyện miền Nam tính sau – hay
có tư tưởng “hoà hoãn”, theo phe “xét lại”.
Sau chiến thắng 30-4-1975, cũng dưới
sự lãnh đạo của Lê Duẩn, Việt Nam lại phải trải qua những cuộc chiến tranh khác,
từ phía tây với Kampuchia lên phía bắc với Trung Quốc.
Khi Lê Duẩn qua đời, ngày
15-7-1986 hàng trăm nghìn cư dân Hà Nội đã đứng dọc bên đường từ Quảng trường
Ba Đình đến nghĩa trang Mai Dịch để đưa tiễn một lãnh đạo Việt Nam lâu đời nhất
về với cát bụi.
Năm đó cũng là thời điểm Hà Nội bắt
đầu chính sách đổi mới và đưa Việt Nam vào một tiến trình lịch sử mà nửa thế kỷ
trước Việt Nam đã mất đi nhiều cơ hội do quyết tâm tiến hành chiến tranh của Lê
Duẩn và Lê Đức Thọ.
Hanoi’s War buộc Lê Duẩn vào những
thiệt hại khủng khiếp của chiến tranh với hơn hai triệu sinh mạng người Việt. Câu
hỏi nêu ra là dù chủ trương của Lê Duẩn như thế thì có đủ thuyết phục để tách Hồ
Chí Minh và Võ Nguyên Giáp, hai nhân vật đầy huyền thoại của Việt Nam, ra khỏi trách
nhiệm về hệ lụy cuộc chiến hay không?
© 2012 Buivanphu
Cách này hay cách khác, CS đều giống nhau cả, TrungUong Ngaso thời 1965 vẫn là chủ đạo, ngay cả việc dật giây phongtrào phản chiến Âu-Mỹ.
Trả lờiXóa